Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for ઓક્ટોબર, 2016

Digital life

On my birthday some nice thoughts . This article dedicated to young generation who stand on doorstep of new world.

Digital life:

શ્રી કૃષ્ણએ ગીતામાં કહ્યુ છે કે સંસાર સતત પરિવર્તનશીલ છે પરિવર્તન એ સંસાર નો નિયમ છે. ક્યારે પંગત માં બેસીને જમવાનો રીવાજ બુફે માં ફેરવાય ગયો એ આપણે પણ સમજી નથી શકતા. આજે લગ્ન સંસ્થા પણ living relationship માં ફેરવાતી જઈ રહી છે. એ જ રીતે પહેલાનું જીવન એ આજે Digital life માં કેવી રીતે પરિવર્તન થઈ ગયુ એ સમજવુ મુશ્કેલ છે. આમાં મુખ્ય કારણ એ જ કે જે સરળ, અનુકુળ અને ફાવે એવું હોય ગમતું હોય એને પહેલાં, તરત સ્વિકારી લેવાય. એ માનવ સહજ પકૃતિ છે. Digital life એક રીતે કોમ્યુનિકેશન જગતની ક્રાંતિ છે. Digital world એ માણસને માણસ ની બહુ નજીક લાવી દીધા. સંપર્ક અને સંવાદ બન્ને સરળ હાથવગા થઈ ગયા.ક્યાં ટપાલ ને પરબીડીયાનો જમાનો અને ક્યાં આજ નો મેલ નો જમાનો. Digital life માં મુખ્યત્વે Communication methods એ એક આખી નવી Digital Society નું સ્વરૂપ આપ્યું. Face book, twitter, whats up, mail these all are different type of digital communication methods. The benefit of this all are methods are its useable as personal as well as in group also. હવે હું જે કહેવા માંગું છુ એ મુખ્ય વાત અહી છે.

ઉપરની બધી Digital communication methods તમે અંગત રીતે વાપરો અને Group માં વાપરો તેમાં બહુ મોટો તફાવત છે. અંગત રીતે વાપરો એટલે તમે તમારા ઘરમાં સોફા પર, ખાટલા પર કે હિંચકે બેઠા બેઠા કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિ ની સાથે વાત કરો છો એવું થઈ ગયું જેમા બે વ્યકતિ સિવાય ત્રીજાને લેવાદેવા નથી. જ્યારે ગ્રુપમાં વાપરો એટલે તમે ગામના ચોળા પર કે ગલીના નાકા પર ટોળામાં ઉભા રહી Mass communication કરો છો. અને જ્યારે Mass communication ની વાત આવે ત્યારે you should to listen other persons opinion, arguments, question, views also. And it’s more important when you are a leader in the group. You should to listen a group. You cannot avoid it. હા…., પણ તમે ચોળા કે નાકા પર થી ઉભા થઈ જાવ મારે વાત નથી કરવી, મારે જવાબ નથી આપવો, તમે એ ચોળા કે ઓટલાને જ તોડી નાંખો કે કોઈ બેસે જ નહી, ભેગા થાય જ નહી. તો એ કોઈ પ્રશ્ર્નોનું નિરાકરણ નથી. તમારા ભાગી જવા થી, ઉભા થઈ જતા રહેવાથી કે ઓટલો, ચોળો તાડી નાંખવાથી બેઝીક પ્રશ્ર્નોનું નિરાકરણ તો આવતું જ નથી. પ્રશ્ર્નો તો ત્યાં જ છે.

વર્ગખંડ માં Professor Students સાથે Mass communication કરે છે. Professor ની સામે ચાળીસ થી પચાસ Students બેઠા હોય છે. Mass communication always both side, not one side. Two way communication its call freedom or democracy. One side communication mean king rules. હવે Professor એવું કહે કે હુ જે બોલુ એ જ તમારે સાંભળવાનું, તમે મારા કહેવા સાથે સહમત થાવ તો સારું નહી તો તમારો વાંક, મતલબ સહમત થાવ તો તમે સારા વિધ્ધાર્થી નહી તો ખરાબ, બાકી Professor તો સાચા જ. એ વાત ખોટી, Professor (leader) should be listen to students questions, arguments, and answer it, to solve it. Professor એવું ન કહી શકે હું તમને ક્લાસ માં થી બહાર કાઢી મુકીશ કે પછી એવું પણ ન કરી શકે આજ થી કોલેજ બંધ અને જે ફક્ત તેમનું સાભળે એવું personal ટ્યુશન ચાલુ. એના થી students ના મન નું, જીજ્ઞાશાનું સમાધાન થતું નથી. કે કોઈ પ્રશ્ર્નોનું નિરાકરણ થતું નથી. As same as in digital group communication if you are leader or you are admin of the group then you have to take responsibility of mass communication and handling it with justices. You cannot run away from questions. સંસાર ના પ્રશ્રનો થી ભાગી સાધુ થઈ જવું, ગીતામાં આવી વૃત્તિને પલાયનવાદ કે ભાગેડું વૃત્તિ કહ્યુ છે. એના થી કદાચ આપણે હંગામી ધોરણે પ્રશ્ર્નોનું નિરાકરણ લાવી શકીએ પણ કાયમી ધોરણે નહી. To close the group or change the communication method from mass group communication to personal communication it’s not a leadership. તમે એવું ન કહી શકો……, ઉ….ઉ…ઉ….ઉ…મારે નથી રમવું, its like child behavior.

એક સરસ વાક્ય ફેસબુક માં જ વાચ્યું હતું. “ કોઈ છોકરી તમારી સાથે ફેસબુક માં Friend બને ત્યારે તમને એની સાથે લગ્ન થયા અવું ફીંલીંગ થાય કે ન થાય પણ જ્યારે એ છોકરી તમને ફેસબુકમાં થી Unfriend કરે ત્યારે છુટાછેડા થયા હોય એવું ફીંલીગ ચોક્કસ થાય “
વાત સાચી છે communication method ભલે ગમે તે હોય પણ એકબીજા થી જોડાયેલી વ્યક્તિ તો છેલ્લે જીંવત, સંવેદનશીલ માણસો જ છે અને એ ફીંલીગ જ માણસ હોવાનું પ્રુફ છે. બાકી જે સાધનો થી જોડાયેલા છે એ સાધન કોમ્પુટર, મોબાઈલ કે લેપટોપને એવું ફીલ નથી થતું. માણસ ને થાય. Digital mass communication group નો એક ફોયદો એ છે કે તમે ઉભા થઈ ભાગી જાવ મતલબ કે ગ્રુપ માં થી નીકળી જાવ, નીકાળી દો, કે ગ્રુપ જ બંધ કરી દો તો શારેરીક નુકશાન નથી થતું.પણ ઓટલે ચોળે કે નાકે તો મારામારી થઈ જાય.ઉભા થઈ ભાગો તો કોઈ પાછળ દોડી બોચી પકડે. જ્યારે Digital mass communication groupમાં તો જસ્ટ ડીલીટ ને વાત પુરી. કોઈ મોટુ નુકશાન નહી.

હમણા હમણા કેટલાંક અનુભવો થયા છે Digital life અને Digital society ને લગતા.
મારો એક મિત્ર Digital mass communication group માં એક Friend ગ્રુપ ચલાવે છે. તેમાં ઘણાં એવું કહી શકાય કે બુધ્ધીજીવીઓ, ચિંતકો, અને લાઇફના અનુભવી વ્યક્તિઓ જોડાયેલા છે. એક દિવસ વાલીયા ગામના એક શિક્ષકે કોઈ મામલતદાર નો એના તાલુકા લેવલ ના મહિલા કર્મચારી સાથે દાદાગીરી પુર્વક ગેરવર્તણુંક દાખવતો ઓડીયો મેસેજ સેર કર્યો. એક વડીલે ગ્રુપ માં જ તેમની સાથે ચર્ચા શરુ કરી. એક અનુભવી એવા વડીલનું મંતવ્ય હતું કે આ મેસેજ આ ગ્રુપ માં કેટલાં અંશે યોગ્ય છે કે એના થી શું ફોયદો થશે. આ મેસેજ યોગ્ય જગ્યાએ રજુ થવો જોઈએ. બસ પછી તો એ શિક્ષક નો ડીજીટલ ઝગડો શરૂ થઈ ગયો. મે મારો મત રજુ કર્યો શિક્ષક ને કહ્યુ કે તમારો મેસેજ આ ગ્રુપમાં એક માહીતી તરીકે સારો છે પણ જો તમે એવું ઇચ્છતા હોવ કે એ મહિલા કર્મચારીને ન્યાય મળે તો આ મેસેજ ક્લેકટર કે મિડીયા જેવી યોગ્ય જગ્યાએ રજુ થવા જોઈએ. અને આપણાં ગ્રુપમા એવું કોઈ નથી કે આ મેસેજ થી મહિલા કર્મચારી ને કંઈક મદદ કરી શકે. તમારો મેસેજ એક માહિતી તરીકે સારો છે. મારો મિત્ર ગ્રુપનો એડમીન છે તેને મને ટેલીફોનીક વાત માં કહ્યુ કે એ શિક્ષક ને જ ગ્રુપમાં થી કાઢી નાંખશે. મે મારા મિત્રને કહ્યુ એવુ ન કરાય. તારા થી શિક્ષકને કાઢી ન શકાય. જો એ શિક્ષકને ન ફાવે તો એ જાતે નિકળી શકે. બીજા ત્રીજા દિવસે શિક્ષકે ગ્રુપ પર ગુસ્સો ઠાલવતા ઠાલવતા ગ્રુપ છોડી દીધું. ઇગો ગણો, અંહકાર ગણો કે ગેરસમજ પણ એના થી પ્રશ્ર્નનું નિરાકરણ તો થયું જ નહી, ઉપર થી કોઈપણ વ્યકતિને જાણ્યા વગર, સમજ્યા વગર, અંગત પરિચય વગર કે રૂબરૂ મળ્યા વગર જ ઘણા બધાં ની ખોટી ઇમ્પ્રેશન મગજ માં લઈ શિક્ષક નીકળી ગયા. આ જે પણ એ શિક્ષકને મારા મિત્ર સિવાય અંગત કોઈ પરિચય મા નથી કે કોઈ ઓળખતું નથી. આ એક Side effect છે Digital mass communication group ની કે વ્યક્તિ લાંબા પરિચય માં આવ્યા વગર, વ્યક્તિગત ઓળખ્યા વગર, અનુભવ વગર માત્ર Digital communication થી બીજા વ્યક્તિઓ વિશે ખરી ખોટી છાપ મનમા લઈ ને જીવતા હોય છે.

બીજો એક અનુભવ હમણા થયો કે એક Digital mass communication group અચાનક એવાં કારણસર બંધ કરવામાં આવ્યુ કે આ ગ્રુપ માત્ર One side communication માટે હતું પણ ગ્રુપમાં both side mass communication, Even questions and discussion also by others , એવું થઈ રહ્યુ છે તો Communication ની આ method ને બદલી group closed કરી બીજી personal અને one side Communication ની method use કરવામાં આવશે. પણ મુખ્ય બાબત એ છે કે આ group communication method નો use કરતા પહેલાં જ ખબર હોવી જોઈતી હતી કે આ Method two way or group communication ની છે તો Discussion and Information sharing તો થવાનું જ. We cannot avoid it. હવે ઘણા લોકો આ ગ્રુપ માં આગળ કહ્યુ તેમ વાલીયા ગામના શિક્ષક જેવા જ હતાં કે જે કોઈ એકબીજા સાથે પરિચય મા નહી, કે ઓળખતા નથી. પણ માત્ર Digital communicationના base પર ઘણી ખરીખોટી ઇમ્પ્રેશન અને ગેરસમજ સાથે Group closed થઈ, one side personal communication method નો use શરૂ થયો. પણ Group closed થવાથી Group ના members ના પ્રશ્ર્નોનું નિરાકરણ તો થયુ જ નહી. ઉપર થી Two way communication method બંધ થઈ ગઈ. પ્રશ્ર્નો તો ત્યાં જ ઉભેલા રહ્યા. આ તો સંસારના પ્રશ્ર્નો થી ભાગી સાધુ થવા જેવી વાત થઈ. હવે આ બંધ થયેલા ગ્રુપની વિશેષતા એ છે કે આ કોઈ મિત્રોનું કે અંગત ગ્રુપ ન હતું. જો એવું હોત તો સંબધ પુરા એવું હતું, સંર્પક જ બંધ. પણ આ એક સામાજીક સંસ્થાનું ગ્રુપ હતું અને એની કમિટી એ સંસ્થાના બધા સભ્યો ને communication માટે mass communication ની method use કરવાના હેતુ થી group બન્યુ હતુ પણ કમિટીનો જે હેતુ હતો કે One side એના માટે આ Method ખોટી હતી. એતો કમિટીને પણ ખબર હોવી જોઈતી હતી કે જ્યારે આપણે mass communication group માં હોઈએ તો we should know that communication will be both side in this method.અને એમાં પણ જ્યારે કોઈ સંસ્થાને લગતુ હોય તો You are to be responsible for handling group, and dissolve any issue.

આજે આખી દુનિયા Digital mass communication તરફ વળી છે ભારત ના વડાપ્રધાનની પોતાની વેબસાઈટ છે ,ફેસબુક, ટીવ્ટર છે. જ્યાં દેશ નો કોઈપણ નાગરીક પ્રશ્ર્ન પુછી શકે, સજેશન રજુ કરી શકે, લાઇક કરી શકે, કોમેન્ટ કરી શકે. ગુજરાત ના મુખ્યપ્રધાન વિજય રૂપાણી ટાઉનહોલ ચર્ચા કરે છે. તેમના ટીવ્ટર પર કોઈપણ પ્રશ્ર્ન પુછો મુખ્યપ્રધાન જવાબ આપશે. Its call effective use of digital two way communication method. દુનિયાની નેતાગીરીને એ વાત ની ખબર પડી ગઈ છે કે જો સારા નેતા બનવુ હોય તો માત્ર ભાષણ થી નહી ચાલે, તે માટે લોકો સુધી પોંહચવુ પડશે. લોકોને સાંભળવા પડશે. હવે એ જમાનો નથી રહ્યો કે હું નેતા છુ એટલે ફક્ત મારુ જ સાંભળો અને હુ કરુ તે કહું તે સાચું જ.

આપણી જનરેશન માટે હજુ સારુ છે કે જે સામાજીક પરિવર્તન છે એ બુફે જમવાનુ હોય કે Living relationship હોય કે પછી Digital World હોય પણ આપણે આ પરિવર્તન ના સાક્ષી છીએ. આ આપણે નજર સામે જોયું છે તો આપણે તફાવત અને ફાયદા ગેર ફાયદા સમજી શકીએ છે. પણ હવે પછી ની જનરેશન તે સીધી ડીજીટલ યુગમાં જનમશે એના માટે ગંભીર બાબત છે. સેલ્ફી ની ઘેલછા માં જીવ ગુમાવનાર ને ખબર જ નથી કે જીવનનું મુલ્ય શું છે. ભગવાને જીવન જોખમકારક જગ્યાઓ એ સેલ્ફી પાડી પ્રરાક્રમો કરવા માટે નથી આપ્યું. પણ કોઈની જીંદગી જોખમ માં થી બચાવવાના પ્રરાક્રમો કરવા માટે આપ્યું છે. ડીજીટલ સોસીયલ મિડીયા માં સંબધ રાખનાર, લાગણી વહાવનાર ને શું ખબર પડે કે સંવેદના એટલે શું ? એહસાસ અનુભુતી એટલે શું ? વરસાદ માં સાથે ભીંજાવુ એટલે શું ? સાથે બેસી કોઈ નદી ના કિનારે થી ઢળતા સૂરજ ને જોવો એટલે શું ? હાથમાં હાથ પળોવી કોઈ ઝાડ નીચે શાંતિની પળો માં લાગણી ને સેર કરવી એટલે શું ? પ્રેમ એટલે શું ? રેડીમેડ વાક્યો, ફોટા સેર કરવા થી લાગણી ને કે સંવેદનાઓને અનુભવી ન શકાય. મારા એક મિત્ર એ હમણાં સરસ એક ફોટો સેર કર્યો હતો કે જેમા ઘર ના બધાં જ નાના થી મોટા સભ્યો એક જ રૂમમાં પોતપોતાના Digital device માં ખોવાયેલા છે. સાથે નજીક હોવા છતાં રૂબરૂ પ્રત્યક્ષ સંવાદ અને સંવેદનશીલતા ની હારમોની નથી. This is fact of our digital life.
કહેવાય છે કે જો યોગ્ય સમયે,યોગ્ય માત્રા માં દારૂ પણ દવાનું કામ કરે છે. જો યાગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો Digitalization and Digital world પણ આર્શીવાદ રૂપ જ છે. Digital world આપણી લાઈફ માટે છે આપણી લાઈફ Digital world માટે નથી.

Read Full Post »